Wie was Fermat?

Pierre de Fermat
was een Franse jurist aan het hof van Toulouse en daarnaast een wiskundige, aan wie een aantal vroege ontwikkelingen worden toegeschreven die geleid hebben tot de moderne differentiaalrekening. In het bijzonder wordt hij erkend voor zijn ontdekking van een originele methode voor het vinden van de grootste en de kleinste ordinaten van gekromde lijnen, een methode die analoog is aan die van de toen nog onbekende differentiaalrekening. Ook zijn onderzoekingen in de getaltheorie spreken tot de verbeelding. Hij werd vooral bekend door de naar hem vernoemde laatste stelling van Fermat, die overigens niet de laatste was die hij ooit poneerde, maar wel de laatste van zijn stellingen die pas in 1995 werd bewezen. Daarnaast heeft hij opmerkelijke bijdragen geleverd aan de analytische meetkunde, de kansrekening en de optica.

Levensloop

Fermat werd geboren in Beaumont-de-Lomagne, 58 kilometer ten noord-westen van Toulouse in Frankrijk. Zijn laat 15e eeuwse geboortehuis is nu een museum. Pierre Fermat's vader, Dominique Fermat, was een rijke handelaar in leder. Zijn moeder was Claire de Long, met wie zijn vader in 1604 trouwde, nadat diens eerste vrouw, Françoise Cazeneuve in 1603 was gestorven. Uit dit eerste huwelijk werd op 17 augustus 1601 ook een Pierre Fermat geboren, maar deze halfbroer van Fermat stierf voordat hij eind 1607 werd geboren. Pierre had een broer en twee zusters en groeide bijna zeker op in zijn geboortestad.

Hoewel er weinig bekend is over zijn schoolopleiding zal hij waarschijnlijk de plaatselijke franciscaner kloosterschool hebben bezocht. Hij studeerde van 1623 tot 1626 civiel recht aan de Universiteit van Orléans, welke studie hij in juli 1626 afsloot met een baccalaureus juris civilis diploma. In de herfst van dat jaar vestigde hij zich als advocaat bij het parlement van Bordeaux verhuisde, waar hij tot het einde van 1630 zou blijven.

In Bordeaux begon hij naast zijn dagelijkse werkzaamheden zijn eerste wiskundige onderzoekingen. In 1629 gaf hij een kopie van zijn restoratie van Apollonius van Perga’s's plaatsen in het vlak aan een van wiskundigen die in Bordeaux leefden. Zeker is dat hij in contact stond met Beaugrand. Tijdens zijn tijd in de stad deed hij belangrijk werk op het gebied van maxima en minima, dat hij deelde met Étienne d’Espagnet, een vriend van hem, die dezelfde wiskundige interesses als Fermat had. Naar wordt beweerd kwam Fermat via d'Espagnet in aanraking met de werken van François Viète.

Hij onderscheidde zich ook op andere terreinen. Vloeiend in Latijn, Grieks, Italiaans en Spaans werd Fermat geprezen voor zijn gedichten die hij in verschillende talen schreef. Vanwege zijn talenkennis vooral van het Grieks werd zijn advies vaak gevraagd bij de uitleg van Griekse teksten.

In 1631 kocht hij het ambt van raadsman van het parlement van Toulouse en op 14 mei 1631 werd hij in dit ambt beëdigd, een positie die hij de rest van zijn leven bleef vervullen. In hetzelfde jaar trad hij in het huwelijk met Louise de Long (zelfde achternaam als zijn moeder). Samen kregen zij vijf kinderen, waaronder zijn zoon Clément-Samuel die in 1670, na de dood van Fermat, diens geannoteerde exemplaar van de Arithmetica van Diophantus zou uitgeven, met daarin de beroemde opmerking dat de marge niet groot genoeg was om het bewijs te bevatten, dat Fermat voor de laatste stelling van Fermat gevonden dacht te hebben

In de periode van 1643 tot 1653 had Fermat minder tijd voor zijn wiskundige hobby (zijn belangrijkste ontdekkingen in de getallenleer lagen toen overigens al achter hem). Zijn werk als raadsman nam zeer veel tijd in beslag en vergde ook geestelijk veel. Boerenopstanden in de Languedoc als gevolg van hoge belastingen en onrechtvaardige belastinginning, praktijken die door het parlement van Toulouse, verantwoordelijk voor een groot deel van Zuid-Frankrijk, juridisch gedekt moesten worden, en de in het zuiden van Frankrijk bijzonder hevige burgeroorlog met de Fronde, waardoor ook Fermat's geboorteplaats Beaumont-en-Lomagne werd getroffen, waren twee zaken die op hem af kwamen. Ook zat Fermat namens het koningsgezinde parlement van Toulouse langdurig aan de onderhandelingstafel met het standenparlement van de Languedoc (dat aan de kant van de Fronde stond) in een poging de rechtsvrede te herstellen. Door moedig persoonlijk ingrijpen verhinderde hij dat zijn geboorteplaats Beaumont door koninklijke troepen werd verwoest.

In 1652 werd hij daar in het hoogste strafrechtbank van het parlement van Toulouse benoemd. In 1653 werd hij getroffen door de pest en werd bij vergissing al dood verklaard, maar hij zou nog een twaalftal jaren leven. Vanwege zijn hoge positie kreeg hij het recht om zijn naam van Pierre Fermat in Pierre de Fermat te veranderen.

Fermat correspondeerde veel met de bekende filosoof en wiskundige Descartes. Ook met andere bekende wiskundigen onderhield hij contacten. Zijn grote interesse in getallenleer en de moeilijke problemen die hij daarin aanhaalde - meestal bedrieglijk eenvoudig geformuleerd -, maakte hem echter niet geliefd omdat hij de oplossing meestal voor zich hield. Zijn beroemdste uitdaging is de laatste stelling van Fermat. De Britse wiskundige Andrew Wiles leverde in de jaren 1993-1995 het bewijs voor deze stelling.

Begin 1665 overleed Pierre de Fermat rond zijn zestigste in Castres.


Een speciale uitgave van een Franse postzegel van 's werelds meest mysterieuze wiskundige.
 
                     
Comments